Van bestand naar netwerk - de belofte van Records in Contexts (RiC)

Er is een moment in vrijwel elk digitaliseringsproject waarop alles ogenschijnlijk op zijn plaats valt. De scans zijn gemaakt, de bestanden netjes opgeslagen, de metadata ingevuld volgens de geldende standaard, en het geheel is, technisch gezien, duurzaam toegankelijk. En toch knaagt er iets.
Dat ongemak heeft te maken met een hardnekkige beperking van veel bestaande beschrijvingsstandaarden: ze beschrijven objecten, maar hebben moeite met het vangen van de wereld eromheen. Wie ooit heeft geprobeerd om complexe relaties tussen documenten en personen, instellingen en hun functies vast te leggen in EAD of Dublin Core, weet hoe snel die structuren beginnen te wringen.

Het spook in de machine en het dilemma: to fix or not to fix

December 2025: de kalender zei dat ik moest upgraden. Versie 8.1 van php liep ten einde. Als beheerder van een shared hosting account met meerdere projecten voelde de upgrade naar v8.3 of v8.4 als een plicht, een kwestie van digitale hygiëne. Mijn Omeka-S IIIF installatie, mijn pilot voor het ontsluiten van wrijfsels van stempels gebruikt op zestiende eeuwse boekbanden, draaide goed op php v8.1. De basis Omeka-S was weliswaar niet de laatste versie, maar gebruikte wel de nieuwste IIIF-modules en vooral de Mirador viewer deed zijn werk uitstekend. Tot de upgrade naar php v8.3 (de php versie die mijn Omeka-S v4.1.1 volgens de specificaties ook nog aan kon). Na de upgrade draaide Omeka-S ogenschijnlijk nog steeds, maar de afbeeldingen waren verdwenen. Mirador toonde lege canvassen. Ik zag geen overduidelijke foutmeldingen. Dus geen crash, maar een 'silent failure', de ergste soort, omdat die zich voordoet als een geslaagde operatie.

Ruim veertig jaar oude dataset opnieuw 'in the picture'

Eerder dit jaar heb ik mijn artikel over boekbanden in de Librije Zutphen, geschreven en gepubliceerd in 1984, ge-update en online gezet, nu ben ik met diezelfde ruim veertig jaar oude dataset een stap verder gegaan: de metadata zijn gestructureerd en overgezet naar een Omeka-S-omgeving en de wrijfsels van de boekbandstempels zijn gedigitaliseerd en via IIIF ontsloten in diezelfde Omeka-S omgeving.

Deze nieuwe website is het resultaat van een experiment waar ik al lange tijd op broedde. De wrijfsels van boekbandstempels die ik in de jaren tachtig in de Librije maakte lagen al meer dan veertig jaar ongebruikt in een map in een kast. Bij het online zetten van mijn geactualiseerde artikel vroeg ik mij af of ik dit materiaal niet op een meer visuele manier beschikbaar kon stellen, en wel zo dat anderen het eenvoudig zouden kunnen raadplegen en gebruiken voor vervolgonderzoek. Die gedachte bracht me bij IIIF en bij Omeka-S, een combinatie waarover ik eerder hier al eens heb geschreven. Ik besloot een eigen Omeka-S-IIIF omgeving in te richten en mijn oude dataset daarin te transformeren tot een modern onderzoeksinstrument.

Omeka-S en de wondere wereld van Linked Data

Ter aanvulling op mijn posts over Omeka-S en IIIF elders hier, bedacht ik onlangs een nieuw projectje: zou het niet mooi zijn om de wrijfsels van boekband stempels, die ik zo'n 40 jaar geleden verzamelde in het kader van mijn onderzoek naar boekbanden in de Librije van de Walburgiskerk in Zutphen, online te zetten via een Omeka-S website met IIIF functionaliteit?

Echt: hoe moeilijk kan dat zijn: alle data daarvoor staat op deze website in mijn artikel over de boekbanden van de Librije hier, dit shared hosting account staat het toe om een Omeka-S website in te richten en Omeka-S heeft modules om IIIF te ondersteunen. Mooie bijvangst zou dan zijn dat te zijner tijd alle data ook als linked data kunnen worden aangeboden, immers: Omeka-S slaat data op met behulp van ontologiën. Een ontologie is een gestructureerde manier om begrippen, eigenschappen en relaties binnen een bepaald domein te definiëren, het is het woordenboek én de grammatica voor je data en als zodanig een fundament voor linked data. Het gebruik van een ontologie heeft als resultaat: geen losse lijst met feiten, maar een netwerk van betekenisvol verbonden informatie.